در یکی از گیراترین لحظههای Apollo 13 کسی روی ماه قدم نمیگذارد. مسئله به اندازه یک کاردستی روی میز ساده به نظر میرسد. قطعهای با شکل نامناسب باید در دستگاهی دیگر کار کند و وسایل در دسترس همان چیزهاییاند که سه مسافر در فضا دارند. اهمیت این صحنه از آنجا میآید که فیلم اجازه میدهد علم، خودش تعلیق بسازد.
بهترین فیلم فضایی از نظر علمی الزاماً فیلمی نیست که بتوان کنار هر نمای آن علامت تأیید گذاشت. معیار این فهرست روشنتر است. آیا محدودیت یا ایدهای واقعی در تصمیم شخصیتها اثر میگذارد؟ فیلم کجا برای روایت آزادتر عمل میکند؟ با این دو پرسش، 4 انتخاب برای چهار حالوهوای متفاوت داریم.
وقتی حسابوکتاب بخشی از داستان است
Apollo 13 (1995)، برای تماشای کار گروهی زیر فشار. مأموریت سال 1970 قرار بود به فرود روی ماه برسد. پس از انفجار مخزن اکسیژن، بازگرداندن خدمه به زمین اولویت پیدا کرد و ماهنشین نقش قایق نجات را گرفت. بالا رفتن دیاکسید کربن در فضای محدود هم مسئله جداگانهای بود. اسناد ناسا توضیح میدهند که چطور با مواد در دسترس، راهی برای بهکارگیری فیلتر نامتناسب ساختند. فیلم جذابیت مسئله را در تقسیم کار پیدا میکند. آدمهای روی زمین ابزارهای فضانوردان را روی میز میگذارند و دنبال راهی میگردند که آنها هم بتوانند همانجا تکرارش کنند. اگر دوست دارید خطر را قدمبهقدم و از روی کار آدمها بفهمید، این مطمئنترین نقطه شروع است.
The Martian (2015)، برای لذت حل مسئله با دستهای خالی. بخش جذاب گیر افتادن مارک واتنی روی مریخ این است که زنده ماندن به مجموعهای از حسابهای کوچک تبدیل میشود. ذخیره غذا چقدر دوام میآورد؟ وقتی ارتباط قطع است باید اول دنبال چه چیزی گشت؟ با این حال، حادثه آغازین فیلم برای ایجاد بحران دست به اغراق میزند. جو مریخ رقیقتر از جو زمین است و وزیدن باد تند در آن نیرویی به اندازه چیزی که فیلم به تصویر میکشد ایجاد نمیکند. گردوغبار میتواند در دید و برقگیری خورشیدی دردسر جدی بسازد. تفاوت میان این دو خطر ارزش دیدن فیلم را کمتر نمیکند. اتفاقاً نشان میدهد چرا در فیلم مسئلهای مهندسی میتواند درست طرح شود، حتی اگر فرض شروع با ارفاق سینمایی همراه باشد.
فرق این دو فیلم در اندازه میدان تصمیم است. در اولی کار درست آن است که گروه دقیقاً یک دستور دشوار را با تجهیزات محدود اجرا کند. در دومی کار درست شاید این باشد که درباره فرض قبلیاش دوباره فکر کند. برای شبی که جمعی فیلم میبینید، Apollo 13 ریتم گروهی بهتری دارد. وقتی دنبال قصهای هستید که حس پیروزی کوچک بعد از هر مشکل بدهد، The Martian انتخاب مناسبتری است.

زمانی که خود فضا به مسئله تبدیل میشود
2001: A Space Odyssey (1968)، برای تماشای جزئیاتی که فیلم به آنها وقت میدهد. ایستگاه چرخان از تصویرهای ماندگار فیلم است. چرخش میتواند برای کسی که بر کف سازه ایستاده، اثر شبیه وزن ایجاد کند. اندازه ایستگاه و سرعت چرخش روی تجربه سرنشین اثر میگذارند و دیدن یک حلقه در فیلم به معنای آماده بودن یک طرح مهندسی نیست. امتیاز کوبریک در این است که حرکت آهسته نزدیک شدن به ایستگاه را یک میانپرده بیاهمیت نمیگیرد. اگر با فیلم کمگفتوگو و مکثهای طولانی راحت هستید، بگذارید ریتمش را پیدا کنید. ماجرای بعدی درباره هوش مصنوعی و امر ناشناخته وارد قلمرو داستان میشود.
Interstellar (2014)، برای پرسشی علمی که به مسئلهای خانوادگی تبدیل میشود. فیلم از یک تفاوت واقعی استفاده میکند. زمان سپریشده برای ناظرانی که شرایط گرانشی و حرکتی متفاوت دارند میتواند یکسان نباشد. جذابیت فیلم از عددی که روی صفحه میگذارد نمیآید، از دیدن فاصلهای میآید که این اختلاف برای آدمها میسازد. کیپ تورن، فیزیکدان نسبیت، در شکلگیری پروژه نقش داشت. با این همه، بهکار گرفتن یک ایده نسبیتی راهی برای اثبات امکان عبور از کرمچاله یا فرستادن پیام از درون سیاهچاله در اختیارمان نمیگذارد. اگر همین مرز نظرتان را گرفت، ابتدا سازوکار سیاهچاله و امکان سفر در زمان از نگاه فیزیک را بخوانید. خوانش پایان Interstellar را بهتر است برای بعد از تماشا نگه دارید.
اگر میخواهید امشب یک فیلم انتخاب کنید، پرسشی سادهتر از «کدام دقیقتر است؟» به کارتان میآید. دلتان میخواهد آدمها مشکلی را حل کنند یا به چیزی روبهرو شوند که هنوز نمیفهمند؟ در حالت اول سراغ Apollo 13 یا The Martian بروید. در حالت دوم نوبت 2001 یا Interstellar است. هر چهار فیلم جایی جان میگیرند که اندازه یک اشتباه را درست نشان میدهند. گاهی تمام فاصله میان شکست و بازگشت، به اندازه شکاف کوچک یک قطعه است.




